Każda osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę zobowiązana jest do wykonywania okresowych badań lekarskich. Celem tych badań jest potwierdzenie, że pracownik może bezpiecznie wykonywać swoje obowiązki na danym stanowisku. Pojawia się jednak pytanie: czy pracownikowi przysługuje dzień wolny na wykonanie takich badań?
Czym są badania okresowe?
Badania okresowe to jeden z trzech podstawowych rodzajów badań profilaktycznych – obok badań wstępnych i kontrolnych – które regulowane są przez przepisy Kodeksu pracy. Mają one na celu ocenę stanu zdrowia pracownika w kontekście warunków pracy na danym stanowisku. Wykonuje się je co kilka lat, w zależności od rodzaju wykonywanej pracy oraz wskazań lekarza medycyny pracy.
Czy badania okresowe przeprowadza się w czasie pracy?
Zgodnie z art. 229 § 3 Kodeksu pracy, badania profilaktyczne, w tym badania okresowe, powinny być przeprowadzane w miarę możliwości w godzinach pracy. Oznacza to, że:
- pracownik nie ponosi kosztów związanych z badaniami – zarówno finansowych, jak i czasowych
- pracodawca ma obowiązek udzielić czasu na wykonanie badań i nie może odliczyć tego czasu od wynagrodzenia
- pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas poświęcony na badania
Czy badania okresowe dają prawo do całego dnia wolnego?
Nie, pracownikowi nie przysługuje automatycznie cały dzień wolny z tytułu badań okresowych. Obowiązek pracodawcy sprowadza się do zapewnienia czasu niezbędnego na dojazd, oczekiwanie oraz samo badanie.
Jeśli zatem badanie trwa np. 2 godziny, to tylko ten czas – wraz z realnym czasem dojazdu – powinien być liczony jako czas pracy. Po badaniach pracownik powinien wrócić do pracy, o ile nie zakończył już swojego dnia pracy lub nie ma innych ustaleń z pracodawcą.
Wyjątki – kiedy badania trwają dłużej?
Są sytuacje, w których badania mogą zająć znaczną część dnia – np. przy dużym natężeniu pacjentów w przychodni, dodatkowych badaniach specjalistycznych lub konieczności udania się do placówki poza miejscem zamieszkania. Wówczas:
- czas badań nadal liczony jest jako czas pracy
- jeśli nie ma możliwości powrotu do pracy w tym dniu, pracownik nie musi tego robić
- pracodawca nie może wymagać odrobienia tego czasu
Co w przypadku badań poza godzinami pracy?
Jeśli z jakichś przyczyn badania odbywają się poza godzinami pracy, np. w sobotę lub po zakończeniu zmiany, pracownikowi należy się czas wolny w innym terminie. Może to być inny dzień lub godziny skrócone w ciągu tygodnia, ustalone indywidualnie z pracodawcą.
Jak udokumentować obecność na badaniach?
Po zakończeniu wizyty w placówce medycyny pracy pracownik powinien dostarczyć zaświadczenie lub potwierdzenie obecności na badaniach. Najczęściej przychodnia wystawia odpowiedni dokument, który należy przekazać do działu kadr. To zabezpieczenie zarówno dla pracownika, jak i dla pracodawcy.
Badania okresowe są obowiązkowe i niezbędne dla zapewnienia bezpiecznych warunków pracy. Pracownikowi przysługuje czas na ich wykonanie w godzinach pracy, ale nie oznacza to automatycznie całego dnia wolnego. Jeśli jednak badania trwają długo, a powrót do pracy nie ma już sensu organizacyjnego – cały dzień może zostać zaliczony jako czas pracy. Wszystko zależy od realnego czasu potrzebnego na wykonanie badań i powrotu.
Warto zaplanować badania wspólnie z przełożonym, tak aby nie kolidowały z obowiązkami służbowymi, a jednocześnie nie powodowały zbędnych nieporozumień co do zasad ich rozliczania.
